VedaLink

Ancient wisdom, verse by verse.

Brihadaranyaka Upanishad 3.20

यः प्राणेन प्राणिति स त आत्मा सर्वान्तरः | यो अपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरः | यो व्यानेन व्यानिति स त आत्मा सर्वान्तरः | य उदानेनोदानिति स त आत्मा सर्वान्तरः | एष त आत्मा सर्वान्तरः | न दृष्टेर्द्रष्टारं पश्येः | न श्रुतेः श्रोतारं शृणुयाः | न मतेर्मन्तारं मन्वीथाः | न विज्ञातेर्विज्ञातारं विजानीयाः | एष त आत्मा सर्वान्तरः | अतो अन्यदार्तम् | ततो ह उषस्तश्चाक्रायण उपरराम ॥

yah pranena praniti sa ta atma sarvantarah | yo apanena apaniti sa ta atma sarvantarah | yo vyanena vyaniti sa ta atma sarvantarah | ya udanena udaniti sa ta atma sarvantarah | esha ta atma sarvantarah | na drishter drashtaram pashyeh | na shruteh shrotaram shrinuyah | na mater mantaram manvithah | na vijnater vijnataram vijaniyah | esha ta atma sarvantarah | ato anyad aartam | tato ha ushastash chakrayana upararama ||

'He who breathes through the prana — he is your Self that is within all. He who moves downward through the apana — he is your Self that is within all. He who pervades through the vyana — he is your Self that is within all. He who rises upward through the udana — he is your Self that is within all. This is your Self that is within all. You cannot see the seer of seeing. You cannot hear the hearer of hearing. You cannot think the thinker of thinking. You cannot know the knower of knowing. This is your Self that is within all. Everything other than this is afflicted.' Thereupon Ushasta, the son of Chakra, held his peace.

'जो प्राण से प्राण लेता है — वह तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। जो अपान से अपान लेता है — वह तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। जो व्यान से व्यान चलाता है — वह तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। जो उदान से उदान करता है — वह तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। यही तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। तू दर्शन के द्रष्टा को नहीं देख सकता; श्रवण के श्रोता को नहीं सुन सकता; मनन के मन्ता को नहीं मन सकता; विज्ञान के विज्ञाता को नहीं जान सकता। यही तेरा सबके भीतर वाला आत्मा है। इससे भिन्न जो कुछ है — वह आर्त (दुखी) है।' इसके बाद चाक्रायण उषस्त चुप हो गए।