VedaLink

Ancient wisdom, verse by verse.

Brihadaranyaka Upanishad 3.23

वायौ गार्गीति | कस्मिन्नु खलु वायुरोतश्च प्रोतश्चेति | अन्तरिक्षलोकेष्विति | कस्मिन्नु खल्वन्तरिक्षलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | गन्धर्वलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु गन्धर्वलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | आदित्यलोकेष्विति | कस्मिन्नु खल्वादित्यलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | चन्द्रलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु चन्द्रलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | नक्षत्रलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु नक्षत्रलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | देवलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु देवलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | इन्द्रलोकेष्विति | कस्मिन्नु खल्विन्द्रलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | प्रजापतिलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु प्रजापतिलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | ब्रह्मलोकेष्विति | कस्मिन्नु खलु ब्रह्मलोका ओताश्च प्रोताश्चेति | स होवाच | गार्गि मातिप्राक्षीः मा ते मूर्धा व्यपप्तत् | अनतिप्रश्न्यां वै देवतामतिपृच्छसि | गार्गि मातिप्राक्षीरिति | ततो ह गार्गी वाचक्नव्युपरराम ॥

vayau gargiti | kasminn u khalu vayur otash cha protash cheti | antariksha lokeshv iti | kasminn u khalv antariksha loka otash cha protash cheti | gandharva lokeshv iti | kasminn u khalu gandharva loka otash cha protash cheti | aditya lokeshv iti | kasminn u khalv aditya loka otash cha protash cheti | chandra lokeshv iti | kasminn u khalu chandra loka otash cha protash cheti | nakshatra lokeshv iti | kasminn u khalu nakshatra loka otash cha protash cheti | deva lokeshv iti | kasminn u khalu deva loka otash cha protash cheti | indra lokeshv iti | kasminn u khalv indra loka otash cha protash cheti | prajapati lokeshv iti | kasminn u khalu prajapati loka otash cha protash cheti | brahma lokeshv iti | kasminn u khalu brahma loka otash cha protash cheti | sa hovacha | gargi matipraksheeh ma te murdha vyapaptat | anatiprashnyam vai devatam atiprichchhasi | gargi matipraksheeh iti | tato ha gargi vachaknavy upararama ||

'In air, Gargi.' 'In what is air woven?' 'In the worlds of the sky.' 'In what are the worlds of the sky woven?' 'In the worlds of the Gandharvas.' 'In what are the worlds of the Gandharvas woven?' 'In the worlds of the sun.' 'In what are the worlds of the sun woven?' 'In the worlds of the moon.' 'In what are the worlds of the moon woven?' 'In the worlds of the stars.' 'In what are the worlds of the stars woven?' 'In the worlds of the gods.' 'In what are the worlds of the gods woven?' 'In the worlds of Indra.' 'In what are the worlds of Indra woven?' 'In the worlds of Prajapati.' 'In what are the worlds of Prajapati woven?' 'In the worlds of Brahman.' 'In what are the worlds of Brahman woven?' He said: 'Gargi, do not question too much, lest your head fall off. You are questioning too far about a deity about whom one should not ask too much. Do not ask too much, Gargi.' Thereupon Gargi Vachaknavi held her peace.

'गार्गि! वायु में।' 'और वायु किसमें ओत-प्रोत है?' 'अन्तरिक्ष-लोकों में।' 'अन्तरिक्ष-लोक किसमें?' 'गन्धर्व-लोकों में।' 'गन्धर्व-लोक?' 'आदित्य-लोकों में।' 'आदित्य-लोक?' 'चन्द्र-लोकों में।' 'चन्द्र-लोक?' 'नक्षत्र-लोकों में।' 'नक्षत्र-लोक?' 'देव-लोकों में।' 'देव-लोक?' 'इन्द्र-लोकों में।' 'इन्द्र-लोक?' 'प्रजापति-लोकों में।' 'प्रजापति-लोक?' 'ब्रह्म-लोकों में।' 'और ब्रह्म-लोक किसमें ओत-प्रोत हैं?' तब उन्होंने कहा — 'गार्गि! इतना अधिक मत पूछ — कहीं तेरा शिर न गिर पड़े। तू उस देवता के विषय में, जिसके पार पूछना उचित नहीं, अधिक पूछ रही है। गार्गि! अधिक मत पूछ।' इसके बाद वाचक्नवी गार्गी चुप हो गई।