VedaLink

Ancient wisdom, verse by verse.

Brihadaranyaka Upanishad 4.15

स होवाच याज्ञवल्क्यः स्वप्नान्तं मे भगवान्ब्रवीत्विति । यदा सुप्तः स्वप्नं न केनचन पश्यति अथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वैरूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यानैः सहाप्येति ॥

sa hovacha yajnavalkyah svapnaantam me bhagavaan bravitviti | yadaa suptah svapnam na kenachana pashyati athaasminn praana evaikadha bhavati tadainam vaak sarvair naamabhih sahaaapyeti chakshuh sarvair ruupaih sahaaapyeti shrotram sarvaih shabdaih sahaapyeti manah sarvair dhyaanaih sahaapyeti

Yajnavalkya said: 'Teach me about the dream state, venerable sir.' 'When one sleeps and sees no dream, the organs become unified in the vital breath. Then speech together with all names merges into it, sight together with all forms merges into it, hearing together with all sounds merges into it, mind together with all thoughts merges into it.'

उन्होंने कहा — 'भगवन्! मुझे स्वप्नान्त (स्वप्न-अवस्था) के विषय में बताइए।' 'जब सुप्त पुरुष किसी स्वप्न को नहीं देखता, तब प्राण-मात्र में सब इन्द्रियाँ एकीभूत हो जाती हैं — तब वाणी अपने सब नामों के साथ इसमें लीन हो जाती है, चक्षु अपने सब रूपों के साथ इसमें लीन हो जाते हैं, श्रोत्र अपने सब शब्दों के साथ इसमें लीन हो जाता है, मन अपने सब ध्यानों के साथ इसमें लीन हो जाता है।'