VedaLink

Ancient wisdom, verse by verse.

Brihadaranyaka Upanishad 5.13

वाचं धेनुमुपासीत; तस्याश्चत्वारः स्तनाः—स्वाहाकारो वषट्कारो हन्तकारः स्वधाकारः; तस्यै द्वौ स्तनौ देवा उपजीवन्ति—स्वाहाकारं च वषट्कारं च, हन्तकारं मनुष्याः, स्वधाकारं पितरः; तस्याः प्राण ऋषभः, मनो वत्सः ॥

vaacham dhenumupasiita; tasyaashchatvarah stanaah — svaahakaaro vashatkaaro hantakaarah svadhakaarah; tasyai dvau stanau devaa upajiivanti — svaahakaaram cha vashatkaaram cha, hantakaaram manushyaah, svadhaakaaram pitarah; tasyaah praana rishabah, mano vatsah

One should meditate upon speech as a cow. She has four teats — the sounds Svaha, Vashat, Hanta, and Svadha. The gods live on two of her teats — Svaha and Vashat. Men live on Hanta, and the Manes on Svadha. Her bull is the vital force, and her calf is the mind.

वाणी की उपासना धेनु (गाय) के रूप में करनी चाहिए। उसके चार स्तन हैं — स्वाहाकार, वषट्कार, हन्तकार और स्वधाकार। उसके दो स्तनों पर देव जीते हैं — स्वाहाकार और वषट्कार पर; हन्तकार पर मनुष्य, और स्वधाकार पर पितर। उसका वृषभ प्राण है, और बछड़ा मन है।