VedaLink

Ancient wisdom, verse by verse.

Chandogya Upanishad 6.39

स यथा शकुनिः सूत्रेण प्रबद्धो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा बन्धनमेवोपश्रयत एवमेव खलु सोम्य तन्मनो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा प्राणमेवोपश्रयते प्राणबन्धनँ हि सोम्य मन इति ॥ २ ॥

6.8.2 — sa yatha shakunih sutrena prabaddho disham disham patitvanyatrayatanamalabdhva bandhanamevopashrayata evameva khalu somya tanmano disham disham patitvanyatrayatanamalabdhva pranamevopashrayate pranabandhanan hi somya mana iti || 2 ||

'As a bird when tied by a string flies first in every direction, and finding no rest anywhere, settles down at last on the very place where it is fastened, exactly in the same manner, my son, that mind (the gîva, or living Self in the mind, see VI, 3, 2), after flying in every direction, and finding no rest anywhere, settles down on breath; for indeed, my son, mind is fastened to breath.

'जैसे सूत से बँधा हुआ पक्षी इधर-उधर उड़ता है और अन्यत्र आश्रय न पाकर उसी बन्धन (सूत) पर लौट आता है, वैसे ही हे सौम्य, मन भी इधर-उधर भटककर, अन्यत्र आश्रय न पाकर, प्राण पर ही लौट आता है — क्योंकि हे सौम्य, मन प्राण से बँधा है।'